Kościół Mariacki – Historia

Kościół Mariacki

We wschodniej części Rynku wznosi się słynny kościół Mariacki, którego pełna nazwa brzmi kościół archiprezbiterialny pw. Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny. W stosunku do osi placu stoi ukośnie, a to dlatego, że istniał już wtedy, gdy wytyczano Rynek w XIII w. Kościół Mariacki od początku był główną świątynią parafialną miasta Krakowa, pozostającą pod mecenatem możnych rodów mieszczańskich. Nie ujmując w niczym randze zgromadzonych w nim dziel sztuki, do dziś zachował swój mieszczańsko-plebejski charakter. W porównaniu z Katedrą Wawelską mniej w nim patosu i ciężaru tradycji. Najsłynniejszym zabytkiem świątyni jest ołtarz Wita Stwosza uważany za najwspanialszy z gotyckich rzeźbionych ołtarzy w Europie. Pod względem artystycznym wielką wartość przedstawiają także: polichromia Jana Matejki, witraże gotyckie, oraz te nowsze, wykonane przez Stanisława Wyspiańskiego i Józefa Mehoffera. Na uwagę zasługują również tablice epitafijne krakowskich patrycjuszy oraz stalle drewniane, będące częścią barokowego wyposażenia świątyni. Pod posadzką kryją się setki trumien bogatych i wpływowych mieszczan, dla których pochówek w podziemiach mariackich byl zaszczytnym finałem ziemskiej wędrówki i podkreślał rangę, jaką cieszyli się za życia. Osobliwością świątyni Mariackiej jest fakt, że większość naprawdę starych sprzętów i dzieł sztuki pozostaje w zasięgu ręki. Można więc zasiąść w stalli, w której zwykł siadać któryś z Bonerów albo sam Matejko. Bliskość w obcowaniu z ołtarzem Stwosza, z dziełami barokowych mistrzów czy nawet z takim drobiazgiem, jak skarbonka XVI-wiecznej mieszczki jest tu bardzo wyraźnie odczuwalna.

Historia

Pierwotny kościół Mariacki zbudowany był z drewna. Kiedy odsłużył swoje, na jego miejscu w latach 1221-1222 postawiono świątynię romańską, o zbliżonych do dzisiejszego kościoła wymiarach, która niestety została zniszczona podczas najazdów tatarskich. Romańskie fundamenty częściowo wykorzystano, gdy w 1290 r. przystąpiono do budowy nowej, ceglanej budowli gotyckiej o dwóch wieżach i trzech nawach równej wysokości (jeśli trzy nawy są równej wysokości, to mamy do czynienia z układem halowym). Od początków swego istnienia był to główny kościół parafialny Krakowa, nad którym mecenat sprawowały możne rody krakowskich patrycjuszy: Bonerów, Montelupich, Salomonów, Bet-manów, Łukowiców, Gałeczków, Moczarskich, Klosowiczów i wielu innych. Król i dwór mieli reprezentacyjną katedrę na Wawelu, krakowianie zaś swój kościół Mariacki. Przez wieki nie szczędzili wysiłków i pieniędzy, aby świątynia była ich dumą i godną wizytówką miasta. Datki od wiernych płynęły szerokim strumieniem: równie hojnie ofiarowywano kosztowności, co zapisywano dobra ziemskie. Nie trzeba było stuleci, aby Mariacki stał się najbogatszym kościołem w Krakowie. Wśród ofiarodawców było mniej więcej tyle samo Polaków co Niemców, dlatego też pod koniec XIV w. wygłaszano kazania w obydwu językach, a nieco później wyłącznie w niemieckim. Sytuacja zmieniła się dopiero w 1537 r., wraz z wyraźną polonizacją mieszczaństwa Krakowa i zdecydowaną polityką biskupstwa krakowskiego. Głoszenie niemieckich kazań przeniesiono wówczas do sąsiedniego kościoła św. Barbary. Do dzisiaj odprawia się tam msze św. w języku niemieckim.

W połowie XIV w., dzięki szczodrobliwości Mikołaja Wierzynka -prominentnego mieszczanina i stolnika sandomierskiego, dobudowano do korpusu kościoła wydłużone prezbiterium. Pod koniec tego samego wieku mistrz Mikołaj Werner przekształcił wnętrze z halowego na bazylikowe (tzn. z nawą główną oświetloną oknami umieszczonymi nad dachami naw bocznych), a w połowie XV w. Franciszek Wiechoń z Kleparza dobudował do zewnętrznych murów naw bocznych kaplice. W tym też czasie zmieniono znacznie wygląd wieży północnej. Działający w wieku XVIII archiprezbiter Jacek Augustyn Łopacki zatarł ślady po gotyku i wprowadził do wnętrza późny barok. Wiek później zlikwidowano egzystujący tuż pod kościołem od zamierzchłych czasów średniowiecza cmentarz parafialny i tak powstał kameralny plac Mariacki. W ostatnim dziesięcioleciu XIX w. wtargnął do świątyni podmuch nowej sztuki, pozostawiając po sobie Matejkowską polichromię oświetlaną po dziś dzień witrażami Wyspiańskiego i Mehoffera.

Decyzja o budowie nowego ołtarza dla kościoła Mariackiego była niezwykle poważnym przedsięwzięciem, świadczącym o zamożności i stabilności ówczesnego mieszczaństwa. Na wykonawcę Rada Miasta wybrała rzeźbiarza Wita Stwosza (1447-1533), pracującego wcześniej prawdopodobnie w Szwabii i Nadrenii. Podobno słówko za nim szepnęli wpływowi bracia wolnomularze, bo i wówczas warto było mieć protekcje, zwłaszcza jeśli w grę wchodziły zamówienia prestiżowe, no i opłacalne – ołtarz kosztował tyle, ile wynosił roczny budżet miasta.

Wit Stwosz urządził sobie przy Grodzkiej pracownie, w której z pomocnikami i uczniami przez dwanaście lat (od 1477 do 1489 r.) pracował nad zamówieniem. Budowę ołtarza kontrolowała specjalna komisja złożona z rajców miejskich. Dnia 25 lipca 1489 r. nastąpiło uroczyste odsłonięcie i poświęcenie mariackiego ołtarza. W parę lat później Stwosz wyjechał na zawsze do Norymbergi, pozostawiając w Krakowie, oprócz syna Stanisława, następujące dzieła: nagrobek Kazimierza Jagiellończyka w katedrze na Wawelu, figurę św. Anny Samotrzeć w kościele Bernardynów, płytę epitafijna Kallimacha w kościele Dominikanów, rzeźbę Chrystusa w Ogrójcu (Muzeum Narodowe) i cudowny krucyfiks w kościele Mariackim. W Norymberdze Wit Stwosz świadczył usługi rzeźbiarskie dla patrycjatu i duchowieństwa, ale nieszczęśliwie wplątany w aferę fałszerską (pośrednio za sprawką Jakuba Bonera) został uwięziony i napiętnowany.

Ponura legenda głosi, że wieże kościoła Mariackiego budowali dwaj bracia architekci. W trakcie pracy jeden z nich wykazał się większym talentem i prześcignął brata, budując wieże wyższą i piękniejszą. Zazdrosny architekt, nie mogąc ścierpieć konkurencji i porażki, wbił nóż w serce swego brata, ale nie mogąc znieść wyrzutów sumienia, rzucił się ze szczytu swej nieudolnej konstrukcji na bruk Rynku Krakowskiego.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *